«Ανεκτίμητοι/ άνθρωποι σβήνουν συχνά/ όπως οι στιγμές» ή ο Μπάμπης και τα Χαϊκού στο Αυτόνομο Στέκι

Συγκεντρώνω εδώ όλο το υλικό της παρουσίασης. Η εισήγηση της Μαριάννας μπαίνει και σε κείμενο γιατί την βρήκα ιδιαίτερα πυκνή, ακούγοντάς την, η εισήγηση του Κωστή επίσης παρατίθεται γιατί ένα κομμάτι της το έφαγε η μαρμάγκα της μπαταρίας. Ζητώ συγνώμη για τα άτσαλα γυρίσματα της κάμερας, ειδικά στην παρουσίαση των χαϊκού. Αν ήξερα πώς το είχαν στήσει θα είχα πάει απέναντι, γαμώτο!
Απολαύστε υπεύθυνα, ούτε το βιβλίο ούτε η παρουσίαση ανήκουν στην κατηγορία "ανώδυνη λεξιπλασία"...




Η ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΤΗΣ ΜΑΡΙΑΝΝΑΣ:
Η τέχνη πάντοτε, με κάποιον τρόπο, διαλέγεται με το ανθρωπολογικά αντικειμενικό, όπως αυτό παρίσταται κατά περίπτωση. Εντοπιοποιεί, ταξιθετεί, ορίζει και περιορίζει, εγκαταλείπει το πραγματικό αρθρώνοντας συνάμα μια σχέση αποκλεισμού και συμπερίληψης, κτίζει στεγάσματα θεών, αποτυπώνει ανάγλυφα το φαντασιακό εγγράφοντάς το στην τοπολογία των θεσμίσεων της καθημερινής πρακτικής, άλλοτε αποικεί την ασκήμια που της έπρεπε να θεραπεύσει, άλλοτε εκτοπίζει και ορθώνεται σαν παραπλήρωμα… Αν, πάντως, και απομονώνει τον Μαρκήσιο στον Πύργο του, όμως δεν κόβει τις αλυσίδες της γέφυρας που στιγμές στιγμές κατεβαίνει…
Στα 60 χαϊκού του Χαράλαμπου Μαγουλά ο διάλογος αυτός γίνεται ιδιαίτερα αισθητός, καθώς η τέχνη «αποχαιρετώντας το αίνιγμά της» μετεγγράφεται στη συμπτωματολογία της κατάθλιψης, στο ευρύτερο σχήμα που οριοθετούν οι αμφοτερίζουσες ατραποί της κλινικής περίπτωσης δ.δ.
Και μολονότι κάθε γνήσιο έργο τέχνης, απ’ τη στιγμή της αρτίωσής του, αποκτά μια πολυδιάστατη ερμηνευτική δυναμική που, διαρρηγνύοντας την πατρότητα το εγγράφει στην επικράτεια της αυτονομίας, στην περίπτωση της συλλογής αυτής, πέρα και πάνω απ’ αυτήν την αδιαπραγμάτευτη ιθαγένεια, που την πολλαπλασιάζει κιόλας η ίδια η ελλειπτική φύση του χαϊκού, η παρουσία μιας μη παραβλέψιμης δομής όχι μόνο προδίδει τις γεωγραφικές συντεταγμένες της σκέψης του δημιουργού της αλλά και παρακολουθεί, ως και την τελευταία πράξη του δράματος, το νήμα της πρόθεσής του δίνοντας μια σφικτή ενότητα στο όλο.
Με υπόρρητες αναφορές στις σύγχρονες τεχνικές διακυβερνησιακής διαχείρισης του ανθρώπινου κεφαλαίου σ’έναν κόσμο γενικευμένα βιοπολιτικό, εκεί όπου ο κυρίαρχος χαράζει τα σύνορα της «αρτιμέλειας» ο ποιητής ανατέμει τη «νόσο της ψυχής», τα πάθη του σύγχρονου υποκειμένου, εγκλωβισμένου στο διαρκές πηγαινέλα της διπολικής διαταραχής.
Η αυλαία αιρόμενη, πρώτο επεισόδιο της πρώτης πράξης, μας μεταφέρει στον αστερισμό της μανίας, τα πολιτικά, σε παρενθετικό σχολιασμό του ποιητή, που διαπλέκει έτσι, εύστοχα, μια ταραγμένη κατάσταση του ΕΙΝΑΙ με τον ΒΙΟ στην πόλη, για να παρακολουθήσουμε το εξωστρεφές ξεδίπλωμα ενός ρωμαλέου ΕΓΩ, που ορθώνεται επί σκηνής, με τη μανία αυτή των αποφασισμένων, «άγγελος-εξάγγελος» της άρνησής του:
«Θα εξεγερθώ/ θα γίνω σκαιών θεσμών/ το αντίσωμα» λέει.
Εξέγερση ενάντια στον κερματισμό, στου θανάτου το παράλογο, στην αδικία:
«Ψαύω βαθιά το/ σκοτάδι των φτωχών να/ το αφαιμάξω»
σαλπίζει μία φέρελπις φωνή, ανυποψίαστη, ίσως, για την τραγική της μοίρα.
Ύστερα, γλυκερή οσμή τεΐου αναδύεται και τη μνήμη αλώνει ένα συναίσθημα άβολης θλίψης, που συχνά κρύβουν στον κόρφο τους οι σαλονάτες συνευρέσεις καλοκάγαθων αστών κυριακάτικ’ απογεύματα χειμώνα, όταν με γδούπο σαλτάρει μια μορφή, το βλέμμα σκούρο, σαν νευρόσπαστο εκκρεμές γεμάτο σύγχυση, σχίζει το κοινό και οργισμένα φωνάζει:
«Ο κόσμος ψάχνει/ το ψέμα αισχρά να τον/ γιατροπορεύει»
και την υποβόσκουσα αηδία μετατρέποντας σε απαξίωση κατόπιν:
«Συστολή τυφλή/ αστοί στων ονείρων το/ σιτηρέσιο»
Αν όμως η εξέγερση στρέφεται πρώτιστα, ως τέτοια, ενάντια στον θάνατο, θα ήταν άραγε δυνατόν σε μια εμπνευσμένη στιγμή, ένα διάνυσμα τέλειο της ανθρώπινης περιπέτειας, θα ήταν, λοιπόν, δυνατό, τον τραγικό κύκλο της μοίρας διακόπτοντας, η εξέγερση αυτή, στον ίδιο τον στασιασμό της, να μην αναπαραγάγει δικαιώνοντας και εξυμνώντας τελικά, το φόνο του ανθρώπου;
Μια κατηγορική φωνή διαλύει την όποια ψευδαίσθηση:
«Στο οδόφραγμα/ η αναγκαιότητα/ σφαδάζει σκληρά»
ενώ
«Ανεκτίμητοι/ άνθρωποι σβήνουν συχνά/ όπως οι στιγμές»
Το φαντασιακό ζωοδοτεί την τέχνη κι η φαντασία τον θάνατο. Σίγουρη για τον εαυτό της, μια μορφή μισόκλειστη μας υποδέχεται στο αίνιγμά της:
«Στη λαιμητόμο/ το πιο αιχμηρό είναι/ η φαντασία»
Τα φώτα τώρα εστιάζουν μια φιγούρα αθεράπευτα δυτική, μέσα στις δομικές της αντιφάσεις:
«Ιδαλγός στέκω/ και υπόκοσμος θολά/ εκ περιτροπής» λέει,
είτα υπεραιρόμενη και αυτοσαρκαζόμενη, αριστοκράτης και μποέμ μαζί, τραγιάσκα, σφυρίχτρα, γραβάτα:
«Ήρωας προφίλ/ υψηλού: δυσανεξί/ α στο θάνατο» συστήνεται,
για να συντριβεί αμέσως μετά, σ’ ένα «κρεσέντο σιωπής» και μονοτονίας «του τάφου», με μια βουβή μιμική «αδόξου τέλους» στον παθητικό αποχωρητισμό που επιβάλλει το διαγνωσμένο επεισόδιο κατάθλιψης, επεισόδιο, που ο ποιητής παραπέμπει στην τέχνη, με πάλι περενθετικό σχολιασμό.
Οι επί σκηνής μορφές, τώρα, χάνουν πια το εύρωστο παράστημα, ενώ η προηγούμενη, υπερβάλλουσα ίσως, ευλυγισία των σωμάτων εδώ μετατρέπεται στην ακαμψία μιας ασπόνδυλης παραίτησης. Περίσσεια συναισθηματισμού, αδιέξοδου, μοναξιάς και θανάτου διαπλέκουν έτσι την τέχνη με την κλινική μορφή της κατάθλιψης. Αν και, σε μια προσπάθεια απεμπλοκής των δύο, ένας περήφανος σοφός, παρνασσιστής το δίχως άλλο, με ύφος καταγγελτικό θα προειδοποιήσει:
«Ναι. Η ποίηση/ είναι χωρίς οίηση/ νόθα κύηση»
Υπερτονίζοντας το επικό στοιχείο, σ’ ένα παιχνίδι αντιστίξεων και φόρμας θιγμένη, φανερά, μια άλλη μορφή αντιμηνύει:
«Όταν οι μέρες/ ομοιοκαταληκτούν/ είναι του τάφου»
Η ακύρωση, η καταδίκη στη μοναξιά ως αναπόδραστη μοίρα του σύγχρονου ανθρώπου, η μονοτονία, μια ζωή αφιερωμένη στην ασημαντότητα δίνουν το νεύρο, την κίνηση της πινελιάς, ορίζουν τα χρώματα και μακιγιάρουν τώρα τους ψιθύρους των φωνών μ’ έναν ρομαντισμό πεισιθάνατο:
«Οι τάσεις λένε/ αυτοκτονίας είναι/ αστικός μύθος»
και
«Στο σκοτάδι μου/ κάνω γκριμάτσες – κανείς/ δεν τις ακούει»
Η τέχνη φαίνεται να γίνεται για άλλη μια φορά «το καταφύγιο που μισούμε», τα μυστήριά της εκπαραθυρώνονται, ενόσω αναλύεται στα εξ ων συνετέθη:
«Ταινία, καλός/ αγωγός θεάματος/ σχοινί, σαπούνι»
Η πρώτη πράξη ολοκληρώνεται με την εκρηκτική σύζευξη των δύο πόλων της ασθένειας, την εξακτίνωση δηλαδή του ΕΓΩ (μανία), συγχρόνως με τη νοσηρή συστολή του (κατάθλιψη). Είναι γιατί ο έρωτας προϋποθέτει τέχνη και πολιτική, ή γιατί μας καταδικάζει σ’ ένα αδιάλειπτο σταμάτα-ξεκίνα, έξοδο και αναδίπλωση, επιθυμία και παραίτηση, προσμονή και ανελπισιά, ειλικρίνεια και ματαιοδοξία, ένα σημείο μηδέν δράσης και μη δράσης, μια πυρηνική μανιοκατάθλιψη, που οδηγεί συχνά στη θανατερή παραβίαση και ρήξη των συνόρων του υποκειμένου, εκεί που η ίδια η ύπαρξη διακυβεύεται;
«Σε κοιτώ μικρή/ Ιουλία, με Άδη/ αναστρέφομαι» θα πει,
ενώ, σείοντας την κεφαλή απελπισμένα και σε τόνους χαμηλούς, μια άλλη φωνή θα επιβεβαιώνει τη φιλάρεσκη κενοδοξία του υψηλού αντικειμένου της επιθυμίας:
«Δεξιώνεται/ βλέμματα στου μηδενός/ το θνητό βωμό»
Ο χρόνος, όμως, φαιά πατινάροντας την αφή της σκέψης, δίνει τη γέψη που ‘χει το καλό κρασί, το γερασμένο σε υγρό παμπάλαιο κελάρι:
«Η αγάπη μου/ είναι πια παλτό – γεύμα/ ηδύ του σκόρου»
Καθώς, σκοτεινά ερωτοτροπώντας με τη θλίψη:
«Ξάπλωσε πρώτος/ ο πόνος και ζεσταίνει/ τα σκεπάσματα» θα πει.
Ο αρχικός μας εξεγερμένος έχει γίνει τώρα:
«Hamlet, κλινικά/ αντεραστής, με σπουδές,/ μόνος, ψάχνει, τηλ»
Αρχικά νηπενθής και τελικά συντριμμένος απ’ την «αβάσταχτη ελαφρότητα» και την πολύτιμη κυκλοθυμία του επιθυμητού «είναι»:
«Είσαι κηλίδα/ χώματος, σβόλος από/ θειάφι μαύρο»
θα προφτάσει να ψιθυρίσει προτού δει να
«Βυθίζεται το/ ταβάνι στο στήθος σαν/ διασπάται ο νους» του
πλέρια παραδομένος σ’ ένα επεισόδιο μανιοκατάθλιψης, ειδάλλως τα ερωτικά, κι αυτά σε παρένθεση από τον ποιητή (του εύχομαι όχι για πάντα …).
Τρία διαγνωστικά επεισόδια στην πρώτη πράξη, με την πιθανότατα όχι τυχαία επιλογή ενός όρου που παραπέμπει συγχρόνως στην ψυχιατρική και στο θέατρο, τρία, και απόλυτης συμμετρίας, στάδια θεραπείας στη δεύτερη πράξη.
Συνεχίζοντας το παιχνίδι των κατοπτρισμών, πάντα σε παρένθεση-παραπομπή, τα φιλοσοφικά, τώρα, αναλαμβάνουν να ανακόψουν τον υποτροπιασμό της νόσου. Συνιστάται λίθιο και βαλπροϊκό νάτριο για τον έλεγχο των συμπτωμάτων της μανίας, η επιθετικότητα να τιθασευθεί, ο θυμός και η οργή να πάψει.
Αν θεωρήσουμε ότι η φιλοσοφική προσέγγιση του κόσμου δεν έφτασε στο τέλος της με τους προσωκρατικούς, θα μπορούσαμε, σ’ αυτή τη σύνδεση της θεραπείας με τα φιλοσοφικά, να εντοπίσουμε μια υπαινικτική αναφορά στο πολύ γνωστό «ευγενές ψεύδος» και την τελεσφόρα δυνατότητά του να καταπραΰνει τους αντιρρησίες και να υποτάσσει τις σκεπτικιστικές συνειδήσεις. Κι αυτό ας τεθεί ως μια απλή σκέψη του λέγοντος και έστω στον ποιητή η δυνατότητα να το επιβεβαιώσει ή μη. Όπως και να ‘χει, η ενδελεχής παρατήρηση, η αδιάλειπτη άσκηση του νου απορροφά, απομακρύνοντας από την τύρβη της αγοράς. Η αποστασιοποίηση είναι πράγματι ουσία αντί-δραστική. Όντως, πειθήνια στη θεραπεία:
«Κερματίζονται/ οι πίστεις στης ζωής τις/ αναβαθμίδες»
θα αποφανθεί, χαϊδεύοντας νωχελικά τη γενειάδα της φιγούρα μεσήλικη.
Και πράγματι: τους αλλόκοτους σαλτιμπάγκους, τους επαναστατημένους δανδήδες και τους ρομαντικούς της πρώτης πράξης, δείχνουν να τους διαδέχονται Σιλεντιάριοι στωικευόμενοι, φθεγγόμενες Σιβυλλικές μορφές.
Σαν άλλος Εμπεδοκλής μια απ’ αυτές απαγγέλει:
«Η αλήθεια/ πάσχει από ασκήσεις/ καθαρότητας»
επίσης ακούγεται:
«Τεκταίνεται η/ γνώση σε στιγμές κλειστές/ και θνησιγενείς»
Αν μη τι άλλο, αναμφίβολα η αναφορά στη φιλοσοφία επαναφέρει το κλασικό αλληλοεξουδετερωνόμενο δίπολο έργου-λόγου. Ο τελευταίος, κατεβάζει τον υδράργυρο:
«Σοφία κείται/ στις παγωμένες κόρες/ του γερου-κύνα» θα μάθουμε.
Και είναι έτσι:
Με τη «βούληση για δύναμη» ολοκληρωμένη, ο Νίτσε πεθαίνει, χωρίς ποτέ ούτε καν να φανταστεί τον υπεράνθρωπό του να γίνεται υπάνθρωπος και ο φιλόσοφος της Πολιτείας, στα συγγράμματά του καταθέτει – και μόνο εκεί – τη σύλληψη ενός αξιακού μέτρου της ζωής, όταν προτείνει τον φόνο των θνησιγενών, ενώ είναι οι τύραννοι της νεοτερικότητας, που θα το κάνουν πράξη εικοσιτόσους αιώνες μετά. Η ανθρωπότητα εξαντλείται, προφανώς, σε λανθασμένες αναγνώσεις:
«Η ιστορία/ λατρεύεται σαν χάος,/ ταμπού και πτώμα»
Βροντοφωνάζει η κορυφαία του χορού, προσδιορίζοντας, έτσι, τις ορίζουσες της ανθρώπινης κακοδαιμονίας.
Αν όμως, ιταμή μια φωνή αποφαίνεται:
«Το πένθος είναι/ ουσία και φαλλός της/ φιλοσοφίας»,
πρόκειται άραγε για μια ανώδυνη διαπίστωση του αποθεραπευμένου, ή για μια λάγνα εμμονή στη θλίψη, δειλούσα υποτροπιαμό; Οι εγειρόμενες αμφιβολίες δικαιώνουνε την περαιτέρω συνέχιση της φαρμακευτικής αγωγής.
Από τα εκηβόλα όπλα περνάμε στα αγχέμαχα: βενζοδιαζεπίνες, σε παρένθεση θεολογικά, δράση αγχολυτική, ηρεμιστική, αντισπασμωδική, αναισθητική, χαυνωτική έως… Εδώ το «ευγενές ψεύδος», δοσολογία αλλάζοντας, μετατρέπεται σε παγκόσμια φενάκη.
«Κρίνος Γαβριήλ:/ ενόχου αγχιστείας/ καταπίστευμα»
καταμαρτυρεί μια φιγούρα ανεπίδεκτη επιθετικού προσδιορισμού.
Αν, παραφράζοντας τον Χίτλερ, η φιλοσοφία απευθύνεται σε μια περιορισμένη ελίτ, η θρησκεία υπόσχεται ένα πιο γενικευμένο και στοχευμένο αποτέλεσμα. Δεν συναντούμε εδώ, πλέον, ούτε τους κομψευόμενους νέους, ούτε τους πλανόδιους γυρολόγους, ούτε τους χρησμοδότες, που διακριτικά υποχωρούν «στις γωνίες των σκιών», ακινητοποιημένοι στην ανολοκλήρωτη διαδρομή της μιμικής τους. Το κεντρικό τμήμα της σκηνής, πιθανόν φωτισμένο μ’ ένα άχρωμο φως, καταλαμβάνουν τώρα οι φιγούρες της διπλανής πόρτας. Γυμνές από τον όποιο μανιερισμό, προοικονομούν την τελική παγίδευση του υποκειμένου, που, λίγο αργότερα, θα κλείσει τη δεύτερη πράξη.
Μια τέτοια μορφή με όψη υπόχλωμη πεισματικά αντιδρά στη θεραπεία:
«Ποιο είναι το νόημα/ να ζητάς το νόημα/ «φίδι» απαντώ»
και
«Η τύχη είναι/ μια κτιστή δισημία/ μέθυσου θεού» λέει,
ορθώνοντας αντίλογο στο φαρμάκι που βύζαξε με το πρώτο της γάλα:
«Με τη γέννηση/ διαχέεται η οσμή/ της Πεντατεύχου»
Η αρχαία Ανάγκη βιάζεται όσο να γίνει «παράνυμφος και αντιστύλι» στο ιατήριον ψεύδος, καθώς δύο αλώνητα ανδράποδα αντιστικτικά σχεδόν:
«Για μια κόλαση/ οι ρόγχοι των ηδονών/ υπεξαιρούνται» ψαλμωδεί το ένα,
καταφάσκοντας στην αγυρτεία της γραπτής αφήγησης των σκλάβων και εκδυσωπώντας για την αμοιβή, το άλλο:
«Βδελύσσομαι μα/ προσβλέπω στου Επέκεινα/ τον αδρό μισθό»
Καθώς όμως ο Αμπντελχαμάν, ο Μαρτίνος και ο Δαυίδ διαπιστώνουνε κενό τον ουρανό τους, λείπουν τα χερουβείμ κι οι αγγέλοι θάλλουνε και πάλι στον βυθό στεφανωμένοι φύκια και κοράλλια που τους πρέπουνε, ο ουρανός, έρημος πια και απελευθερωμένος, ξανασμίγει ερωτικά με τ’ ακρογιάλια του Όμηρου:
«Ο ουρανός μου/ γέρνει φαιά στο κύμα/ και στο αλάτι»
Όμως, ο Φόνος του Θεού πρέπει αναπόδραστα να ξανανοίγει τη ρητορική που οδηγεί στο έγκλημα ή στην αυτοκτονία;
«Κάννη στο στόμα/ η unio mystica/ μη μυημένων»
Εκτός από ελάχιστες στιγμές, που ως κι αυτές λίγο μετά τις αποικιοποίησε η πλάνη, η απάτη ή η τρέλα, εκτός από ελάχιστες στιγμές μέχρι σήμερα, η ανθρώπινη ιστορία εξαντλείται σ’εναν Σισύφιο αγώνα με τα είδωλα… επευφημεί τον νέο Βασιλιά άμα τω φόνω του παλιού, καταδικάζοντας τον εαυτό της στον μηδενισμό της ατελεύτητης ειδωλολατρίας. Έτσι, επιμελημένα κρύβοντας την όψη πίσω απ’ την παλιά προσωπίδα, μια μορφή κλείνει το επεισόδιο:
«Το Κακό χρίει/ την έξοδο με δώρου/ συσκευασία»
Τέλος της τελευταίας πράξης: Ηλεκτροσπασμοθεραπεία, «σωσίβιο σοκ», χρόνος σε παρένθεση.
Αν απ’ τη μια, το τμήμα αυτό του έργου είναι το πιο ομιλούν, από την άλλη, είναι αυτό που προσκαλεί στις πιο ποικίλες ερμηνευτικές περιπλανήσεις. Ο πάσχων, αρνητικός ως τώρα στη θεραπεία, υποβάλλεται στην ύστατη δοκιμασία του ηλεκτροσόκ. Το σκοτεινό σημείο, εδώ, δεν είναι η παραπομπή στον χρόνο, αρχαιόθεν πανδαμάτορα όμως και άγοντα στον θάνατο, αλλά εντοπίζεται κυρίως στην υπισχνούμενη προοπτική του τελευταίου.
Εξηγούμαι: για το αν επί σκηνής υπάρχει πλέον μία μόνο κεντρική μορφή, επιλογή που υποστηρίζεται ίσως από τις διαδοχικές πρωτοπρόσωπες συντάξεις, καθώς και από την χρονική αλληλουχία των δρωμένων, εσωτερικών και εξωτερικών, μορφή που συμπεριλαμβάνει τα επιμέρους υποκείμενα των ρήσεων, ή όχι, για το είδος του φωτισμού, τη μίμηση και τη σκηνογραφία, ένας ταλαντούχος σκηνοθέτης θα ’ταν το δίχως άλλο το πλέον κατάλληλο πρόσωπο για να αναλάβει. Και θα το έπραττε κατά τρόπο άξιο αυτού του έργου.
Στα ερωτήματα, όμως, που ξεδιπλώνει ο ποιητής, οι λεωφόροι της σκέψης που ανοίγονται, έχουν να κάνουν με απόλυτα προσωπικές κοσμοτοποθετήσεις.
Παρακολουθώντας τον συγγραφέα, ο αρχικός στασιαστής μας, μην ξεχνάμε «προφιλ υψηλού», αποδομείται στα μύχια συστατικά της ύπαρξής του:
«Πάγιοι θρόμβοι/ περιοδολογούν κά-/ θε επίγνωση»
και
«Καλώδια τεκ/ ωθούν τον κρόταφο σε/ λήθη ανάγκης»
και
«Λύουν το σώμα/ πολύχρωμα θαύματα/ ιδιώνυμα»
Και εφόσον η «Ζωή στο κλουβί» αφιερώνεται στο «κράτος του πόνου», παρακολουθεί, για τελευταία φορά, να εκτυλίσσονται μπροστά σ’ αυτό που ακόμα είναι, όλα τα τιμαλφή ενδύματα της ύπαρξής του:
«Εμπύρετος στην/ κλίνη, λόγια, χάνω, δεν,/ κόμη, στέφανος»
Ώσπου να παραδοθεί στο σωσίβιο σοκ:
«Πεθαίνω. Βλέπω/ ήδη το Άγαλμα της/ Ελευθερίας»
Στο σημείο αυτό εντοπίζεται, κατά τη γνώμη μου, ο κεντρικός γρίφος του έργου.
Θάνατος ως απελευθέρωση δια του θανάτου; Άρα δικαίωση κατά κάποιον τρόπο της θεραπείας; Ρεσάλτο πάλι στο παράλογο ενός ΕΙΝΑΙ που αποδίδει αξίες οντολογικές στον χώρο του μη όντος; Η αρχική, τότε, εξέγερση ενάντια σ’ έναν κόσμο που κυριαρχείται από τον θάνατο καταλήγει πάλι στην αναπαραγωγή του θανάτου…
Απελευθέρωση ως απάτη; Η συνυποδηλωτική ερμηνεία του Αγάλματος της Ελευθερίας θα επιχειρηματολογούσε, ίσως, προς αυτή την κατεύθυνση…
Ή, μήπως, το Άγαλμα της Ελευθερίας πρέπει ειδωμένο απόλυτα, στη συνθέτουσά του δισημία, οπότε, στην περίπτωση αυτή, μήπως ο θάνατος δεν είναι τίποτα άλλο παρά μια κατάφαση στον Κόσμο και στο Χάος, στον Αναξιμάνδριο Νόμο που υφίσταται «κατά το χρεών»;
Στην ανάγνωση αυτή η ελευθερία, τότε, εκφράζεται μέσα από την κατάφαση του ΕΙΝΑΙ σ’ αυτό που όντως είναι, κατάφαση σ’ ένα πεπρωμένο που σημαίνει ότι δεν σημαίνει, κατάφαση στον αλαλαγμό του Διόνυσου που αποκαλύπτει και την ομορφιά του πόνου, στάση, όμως, που στο τέλος – οποία ειρωνεία – καθιστά παράλογη την όποια εξέγερση.
Δεν είναι, άλλωστε, τέτοιες οι αντιφάσεις που ορίζουνε τη γοητεία και την αυθεντικότητα του πραγματικού;
Ο ποιητής μορφολογικά επιλέγει το χαϊκού, υποβάλλοντας έτσι την ενορατική σύλληψη της στιγμής – απαραίτητη σε κάθε καλλιτεχνικό αποτύπωμα – στην αυστηρή πειθαρχεία της φόρμας των 17 συλλαβών, στοιχισμένων σε δύο εξωτερικές πεντασύλλαβες και μία επτασύλλαβη εσωτερική αράδα. Πρόκληση, μάλλον, προς το εαυτό του, προσπάθεια αυτοτιθάσευσης, δαμάσματος ενός πνεύματος που καλείται σε μια συστάδα ευτυχισμένων στιγμών μορφικής πληρότητας ν’ αγκαλιάσει, μυστικιστικά σχεδόν, την προσωπική εμπειρία αποστάζοντας στον ελάχιστο αριθμό συλλαβών τη γέψη της σκέψης του.
Και κάτι περισσότερο: θέτοντας εκούσια τον περιορισμό του πυκνού λόγου, της αφαίρεσης, της πνευματικής γυμναστικής στην ατίθαση κίνηση του πνεύματος στο σφιχταγκάλιασμά του με τον κόσμο, πράγμα που είναι η τέχνη, επαναφέρει το θεμελιακό πρόβλημα της σχέσης της ελευθερίας με τον αυτοθεσμισμένο περιορισμό.
Ενώ με ένα πρώτο κοίταγμα, οι λέξεις θα μπορούσαν να προδίδουν την έγνοια του συγγραφέα ως προς την επιλογή τους, μια πιο προσεκτική προσέγγιση, μάλλον, τις καθιστά εκείνες καθορίζουσες την επιλογή.
Εννοώ: στον βαθμό που οι λέξεις λειτουργούν ως θραύσματα προσωπικής σκέψης και θραύσματα εικόνων της ατομικής βιογραφίας αιωρούνται σε μια περήφανη αυτοτέλεια και μοναδικότητα, καθώς εξάλλου δύσκολα φαντάζουν αντικαταστήσιμες. Ναι. Όμως, είναι στο μέτρο που οι ίδιες κατέχουν την εγγενή αυτή δυναμική, που τελικά επιβάλλονται στον γράφοντα. Είναι, δηλαδή, το καθαρό ειδικό βάρος αυτών και των συνταγμάτων που διαμορφώνουν, που έλκει τελικά τον δημιουργό και γοητεύει τον αποδέκτη φτάνοντας σε μια αμοιβαία αλληλοεπίθεση – ταύτιση δηλαδή – μορφής και περιεχομένου.
Οι στίχοι, άλλοτε αινιγματικοί, χρησματικοί, αποφθεγματικοί, άλλοτε πάλι σαν ώριμοι καρποί χαρίζοντας γενναιόδωρα το άρωμά τους, κάποτε ρωμαλέοι, στιγμές στιγμές με την αβεβαιότητα του εξομολογούμενου, κάποτε πάλι σαν εκμυστερέψεις αδραγμένες με τη βία, συχνά καλύπτουν επιμελημένα και συγχρόνως στοργικά αυτό που ο συγγραφέας, σαν απομεινάρι έρωτα εφηβικού, επιλέγει πείσμωνα να το διαφυλάξει για τον εαυτό του. Το διάχυτο – φορές – ειρωνικό ύφος που κάποτε ακουμπά τον αυτοσαρκασμό, πιστοποιεί την πατρότητα της συλλογής.
Ο αναγνώστης απ’ την άλλη, αφήνεται ελεύθερος στο σεργιάνι του σ’ έναν στίχο, έτσι, ελλειπτικό, να τον γεμίσει από τη μοναδικά προσωπική του περιπλάνηση…
Τέλος, οι συχνές αντιστίξεις, οι ασυμβατικοί και ταυτόχρονα σφιχτοδεμένοι διάλογοι στάσεων, οι αντιθέσεις, οι αντιφάσεις και κυρίως αυτές, δημιουργούν ενότητες απαλλαγμένες από κάθε τελικό αίτιο, έναν χαοτικό μικρόκοσμο, όπου αναγκαιότητα και τύχη ξαναβρίσκουν την πρωτότυπη ελληνική σύλληψη τους, δύο σημασίες εγγεγραμμένες στην Αρχή και στον Νόμο.

Η ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΤΟΥ ΚΩΣΤΗ:

Τ ( Ρ ) Ε Λ Ο Σ

Πολλές φορές στην παραλία ή άλλοτε σε ένα τόπο ονείρου, βρίσκουμε ένα σημάδι, ένα στοιχείο χαραγμένο /αποτυπωμένο πάνω σε μια πέτρα, σε έναν λόγο περαστικού, σε κάποιο στοιχείο μη άμεσα αναγνωρίσιμο. Είναι η γνωστή περίπτωση αναγνώρισης ενός τοπίου που νομίζουμε πως το έχουμε ξαναδεί, ένας τόπος που έχουμε ξαναβρεθεί. Είναι η περίπτωση ανθρώπων που λένε τα ίδια με άλλους ή νομίζουμε πως αυτά έχουν ξαναειπωθεί ή πως τα έχουμε ξανακούσει. Σκύβω λοιπόν σε αυτή την παραλία, βρίσκομαι σε αυτό τον τόπο ονείρου και μαζεύω μια πέτρα κι αναγνωρίζω πάνω της σχέδια που δεν έκανα, όγκους που δεν δημιούργησα, αντανακλάσεις φωτός που μου επιτρέπουν να καταγράψω όλα αυτά… αυτή η μικρή πέτρα που έχει υπάρξει από την περίοδο της μεγάλης έκρηξης, αυτή η πέτρα που πετάω στη θάλασσα με όλα τα στοιχεία που αναγνώρισα πάνω της.
Ο Χαράλαμπος Μαγουλάς θέλει μέσα από τον δικό του καθρέφτη της πραγματικότητας και μέσα από αυτό το λεξιλόγιο και τις αναφορές του να αναπτύξει την αινιγματική διαδρομή δ. δ. Σε μια στοιχειώδη καταγραφή να περιπλανηθεί στα σημαντικά. Ο κοινωνικός προσανατολισμός της σκέψης του κι η δημιουργική του διάθεση είναι που μπορούν να ορίσουν με τα ελάχιστα τα πάντα, σε μια σημαντική στιγμή μάλιστα της έκφρασής του, μπορεί να αποκτά δυνατότητες που μόλις και αναγνωρίζονται, αλλά καθορίζουν.
Λέξεις που σημαδεύουν τα γεγονότα. Άτακτες σημειώσεις όγκων σιωπής πλέκουν πάνω στον καμβά που ορίζει ως ασθένεια. Λίγες λέξεις χνάρια γραφής για μια υπόθεση θανάτου. Δηλαδή σαν κάθε υπόθεση ζωής. Γνώριμος τόπος που έχουμε πολλές φορές ξαναβρεθεί – όσο ζούμε! Οι γενικεύσεις είναι εύκολες γύρω από την ασθένεια, σε μια ειδικών αναγκών εποχή σαν τη δική μας και μάλιστα, εδώ, σε αυτό τον τόπο. Η αποφθεγματική οριοθέτηση της δομής της ανάπτυξης του βιβλίου κυριαρχεί πάνω στην προτεινόμενη δεξιοτεχνική της ποίησης με τον περιορισμό του χαϊκού. Έτσι η ψυχιατρική υπόθεση και πρόθεση αναγνωρίζεται με όρους διερεύνησης με υπότιτλους και ενότητες. Τα αποτυπώματα της ασθένειας χαράσσονται ανεξίτηλα στις σημειώσεις που προσπαθούν να στοιχειοθετήσουν έναν τόπο ανάγνωσης της καθημερινής περιπέτειας.
Πολλές φορές η χρήση των ελάχιστων αποδεικνύεται χρήσιμος οδηγός για να εδραιωθεί το αίνιγμα. Άλλοτε πάλι χρησιμοποιείται για να αποφευχθεί το σημαντικό της σαφήνειας και της ενδελεχούς ανάλυσης για να δημιουργηθεί μια κρυστάλλινη εικόνα ή η μεταφορά της και για να αποφευχθεί έτσι μια πιθανή ακολουθία αφηγηματικής εξιστόρησης. Εδώ υπάρχει σαφήνεια ως προς την δομή με διάγνωση και θεραπεία μάλιστα! Υπάρχει η ελλειπτική εκείνη ομορφιά που ορίζει το χαϊκού αντιμετωπίζοντας την ποιητική των λέξεων μέσα από την αυτοδύναμη εμφάνισή τους, σαν να μην υπάρχουν συνδηλωτικές συμπεριφορές αλλά αυτονόητες υπάρξεις που δημιουργούν τον περιβάλλοντα χώρο που θέλουν μέσα του να δηλώσουν και να αναφερθούν. Ιδιαίτερος κώδικας δομής του κειμένου που κατευθύνει τη σιωπή μέσα στις λιγοστές λέξεις που απαρτίζουν το κοινωνικό χαϊκού σε ένα θεατρικό σχέδιο ψυχοδράματος.
Η αλληγορική διάσταση κι η πλοκή μαζί με τους αντικαθρεφτισμούς σε αυτές τις αινιγματικές αναφορές χρειάζονται πολλαπλές αναγνώσεις. Από την άλλη πόρτα της ασθένειας υπάρχει η αναίρεσή της, από την άλλη πλευρά της διάγνωσης υπάρχει η αυταπάτη και βέβαια η πιθανή θεραπεία της, με την φαρμακοληψία και το ηλεκτροσόκ, που έρχεται να ορίσει το πώς πεθαίνω: υποτίθεται σαν άνθρωπος !
Όταν η ελευθερία γίνεται άγαλμα είναι καλύτερα να πεθάνεις ; ‘Η μήπως καλύτερο θα ήταν να έσπαγες το άγαλμα και να επαναπροσδιόριζες την ελευθερία; Ή μήπως δε φταίει σε τίποτα η αγαλματοποιία; Πέρα από το ειρωνικό αυτό σχόλιο για την ελευθερία που γίνεται σαν το μοναδικό που έλλειψε από αυτή την ζωή, εδώ συντελείται μια ιδιαίτερη ανύψωση του νοήματος ταυτιζόμενο με το πραγματικό τέλος του κειμένου όπου και εμφανίζεται η κατάθεση: πεθαίνω. Έρχεται κοντά στη λύση, στην ελευθερία που όμως έχει μετατραπεί σε ένα άγαλμα και τουριστικό αξιοθέατο και σύμβολο της οικονομίας της αγοράς και έμβλημα μιας μεγαλόσχημης κοινωνικής συγκρότησης αυτής της Αμερικής. Ή και μόνο σε κάτι που, εγκλωβισμένη η ζωή, το αντιμετωπίζει σαν κάτι ξένο που μπορεί να έρχεται κοντά ακόμη και σαν μια φαντασιακή λύση κάτω από το κράτος του πόνου και της θεραπείας που πρέπει να οδηγήσει τουλάχιστον στην απομάκρυνση από τη διάγνωση έστω κι αν αυτό γίνεται με την παραδοχή : πεθαίνω.
Το τέλος ενός κείμενου, πολλές φορές χαρακτηρίζει και τον θάνατο του περιεχόμενου, μπορεί και μόνο με το τέλος της αφήγησης. Εδώ η διάγνωση, στο τελευταίο επεισόδιο με τον υπότιτλο χαρακτηρισμό ερωτικά, καταλήγει: βυθίζεται το ταβάνι στο στήθος σαν διασπάται ο νους.
Κάθε σοβαρή ασθένεια – όπως είναι οι ψυχικές - είναι ένα γεγονός προς το τέλος- όποιος νικήσει: η ασθένεια ή εσύ! Ο τρελός χαρακτηρίζεται τόσο από τα κοινωνικά δεδομένα που καθορίζουν τη διαφορετικότητα, όσο βέβαια και από ατομικά χαρακτηριστικά κι έτσι πολλές φορές κάθε διάγνωση είναι εν αναμονή της επόμενης. Στο μεσοδιάστημα υπάρχει ένας μεγάλος τεράστιος αγώνας. Στη ψυχανάλυση είναι γνωστό πως τέλος δεν υπάρχει και η παράλληλη υποβοήθηση με φαρμακοληψία ορίζει έναν άλλο τόπο ασθένειας . Άρα, σαν τρελός τέλος δεν έχει κι η τρέλα του, βρίσκει ένα τέλος, μέσα στο τέλος του κείμενου και της πράξης της ανάγνωσης.
Ποιος είναι αυτός που καταγράφει τις ψυχιατρικές σημειώσεις, μήπως ένας ψυχαναλυόμενος; Στην διδακτική ψυχανάλυση θα μπορούσε να είναι κάποιος που ετοιμάζεται για να γίνει ψυχαναλυτής. Μήπως είναι κάποιος που σε σχέση με την καθεστηκυία τάξη πραγμάτων χαρακτηρίζεται τρελός; Είναι αυτός που θεωρεί δικαίωμά του να ασχοληθεί με το συνολικό απελευθερωτικό γεγονός του ανθρώπου και να δώσει έτσι τον αγώνα του.
Οι περισσότεροι επιβιώνουμε σε μια περίοδο οικονομικής στεναχώριας. Η οικονομική υποβάθμιση μιας δυνατότητας καταναλωτικής που υπήρχε είναι ένα ειδικό φαινόμενο, που δεν εμφανίζεται στον λεγόμενο τρίτο κόσμο, αλλά εδώ στο σύγχρονο χρηματοπιστωτικό παγκοσμιοποιημένο θανατογενές περιβάλλον που ορίζει μάλιστα και τον τρίτο παγκόσμιο πόλεμο σαν προληπτικό!
Θέλω να σας θυμίσω τους αντιψυχίατρους και τις εφαρμογές τους στις κλινικές που λειτούργησαν, όπως και τα κινήματα απελευθέρωσης της δεκαετίας του 60, όπως και τον αντικομφουζιονιστικό /απελευθερωτικό λόγο του Καστοριάδη που συμμετείχε στον τέταρτο κύκλο ανάγνωσης του Φρόυντ και στην ψυχαναλυτική του άσκηση που έδωσε έναν ιδιαίτερα παρεμβατικό χαρακτήρα τόσο στη θεωρία όσο και στην πράξη. Και βέβαια στις δικές μας εναλλακτικές κοινότητες που αγκαλιάσαμε την ανθρώπινη φύση με τις ιδιαιτερότητές της και βγάλαμε φίλες και φίλους από εγκλεισμούς τόσο σε θεωρίες όσο και σε ψυχιατρεία. Σήμερα αυτός είναι ο λόγος του Μαγουλά κι ο λόγος ύπαρξής του κι έτσι αντιμετωπίζει τον άνθρωπο. Τότε δώσαμε ένα συνολικό δημιουργικό αγώνα. Βέβαια με το τέλος της δεκαετίας του ’70 βρεθήκαμε σε έναν επανασχεδιασμό όλων των δραστηριοτήτων μας συνέπεια της νέας κοινωνικής πραγματικότητας με τη σταδιακή εξαφάνιση των απελευθερωτικών αξιών, πράγμα που άρχισε να δημιουργεί έναν νέο ανθρωπολογικό τύπο που είχε χάσει τη συνολική του διάθεση κι άρχισε την εξειδικευμένη συμπεριφορά του καταναλωτή των πάντων σε έναν νέο εμπορευματικό κόσμο ή σε έναν ιστορικό κύκλο που μοιάζει να ολοκληρώθηκε.
Σήμερα, εδώ, αλλά και μέσα σε αυτό το ίδιο κλίμα, τριάντα χρόνια μετά, έχει γενικευτεί μια καταθλιπτική αυτοεξευτελιστική αίσθηση που χειροτερεύει με την ανεργία και την έλλειψη προοπτικής. Παράλληλα με την κρίση αξιών, που δεν είναι χτεσινό γεγονός, όπως θέτουν την οικονομική κρίση! Εδώ ο δ. δ. δεν έχει προοπτική - εδώ φτάσαμε πια να μην υπάρχει όραμα για καταναλωτική ζωή! Ας αφήσουμε το όραμα για ζωή που εδώ και δεκαετίες το ξεπουλήσαμε! Ας θυμηθούμε τον κύριο Δημήτρη που αυτοκτόνησε στο Σύνταγμα, που ακολούθησε το όνειρο, που συμμετείχε στη λαϊκή συνέλευση της άμεσης δημοκρατίας, που δεν έγινε πραγματικότητα. Κι ο Μαγουλάς συμμετείχε ενεργά.
Αυτή η αλλαγή του άνθρωπου σε καταναλωτικό ον σε ένα εμπορευματικό γίγνεσθαι, έφερε την νέα ανθρωπολογική κρίση. Για αυτούς που το βλέπανε να έρχεται αντιλαμβανόντουσαν και τις πιθανές συνέπειες. Η κοινωνική - πολιτική στάση μας ήταν και θα είναι δεδομένη το ίδιο κι αγώνας μας.
Ας μην ξεχνάμε πως σε ένα νόημα εμπεριέχεται ένα άλλο και σε μία λέξη μπορεί να εμπεριέχεται μια άλλη λέξη και το νόημά της. Έτσι: εγώ, ο ΤΡΕΛΟΣ ( γραμμένος με κεφαλαία )γνωρίζω πως αν αφαιρέσω ένα μόνον γράμμα από αυτή την λέξη είμαι ταυτόχρονα και το ΤΕΛΟΣ.
Κωστής Τριανταφύλλου
Αθήνα, Νοέμβριος, 2013

Αίθρα και ξερό ψωμί!

Η "Αίθρα" είναι ένα διήγημα περίπου 6000 λέξεων του Μιχάλη Μανωλιού που γράφτηκε το 2001. Δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στο "9" της Ελευθεροτυπίας τον ίδιο χρόνο. Και το 2009 μπήκε στην δεύτερη συλλογή διηγημάτων του M.M. που έχει τίτλο "...και το Τέρας" και υπάρχει στα βιβλιοπωλεία με την σφραγίδα ποιότητας του Τρίτωνα στην ράχη και το εξώφυλλο της.

Τι έγινε τώρα; Έφαγα κάποιο παρελθοντολαγνικό τριπάκι και την άκουσα με ένα διήγημα που κοντεύει να κλείσει δεκαετία;

Όχι, φίλε μου... Γιατί η "Αίθρα" δεν έκλεισε τον κύκλο της με αυτά που σου είπα. Μεταφράστηκε στα αγγλικά από την Θάλια Μπίστικα και μόλις χθες σήκωσε το Aeon Award 2010. Το πρώτο διεθνές βραβείο που παίρνει έλληνας συγγραφέας ε.φ. Not Bad... not bad at all!

Πάμε τώρα και στα ρέστα. Και ποιοί είναι στην τελική αυτοί που κρίνανε τα διηγήματα; Μήπως είναι τίποτα τελειωμένοι από τις μαύρες μπύρες Ιρλανδοί; Well..no! Οι κριτές (κρατήσου τώρα!) ήταν οι: Ian Watson, Ann Mac Caffrey, Mike Resnick & Sam Millar.

Το 'χουμε; Το 'χουμε, ελπίζω.

Δεν θα στα πρήξω άλλο, η Αίθρα είναι εδώ, αν θες να σχηματίσεις την δική σου άποψη... έξι χιλιάδες παρά κάτι λέξεις. Ένα μισαωράκι διάβασμα.

Μετά από πολλές κηδείες, πάντως, χαίρομαι που η ζωή μας ξαναδίνει γιορτές...

Αίθρα και ξερό ψωμί!

Ο Μιχάλης Μανωλιός "...και το τέρας" στο Έναστρον την Τετάρτη 9 Δεκεμβρίου

Το δεύτερο βιβλίο του Μιχάλη Μανωλιού "...και το τέρας" μετά την πρώτη του παρουσίαση στο 5ο Φεστιβάλ Επιστημονικής Φαντασίας Ερμούπολης θα παρουσιαστεί στην Αθήνα την Τετάρτη 9 Δεκεμβρίου 2009 στις 7:00μμ. Ο χώρος της παρουσίασης είναι το καφέ-βιβλιοπωλείο Έναστρον (Σόλωνος 101, τηλ.2103828121). Τον δύσκολο ρόλο των εισηγητών του νέου βιβλίου του Μιχάλη Μανωλιού έχουν αναλάβει οι:
Αλέξης Αλεξίου, σκηνοθέτης
Αβραάμ Κάουα, συγγραφέας και πολιτισμικός αναλυτής
Άγγελος Μαστοράκης, υπεύθυνος έκδοσης του περιοδικού κόμικς και εφ "9"

Η δική μου γνώμη για το βιβλίο και τον ΜΜ είναι ήδη ανεβασμένη εδώ

Το Ασήμι που Ουρλιάζει στο Έναστρον στις 27 Μαϊου

Κάνε κλικ και θα το δεις τεράστιο, μαζί με την ενδιαφέρουσα υδατογραφία...

Ο ΛΑΞΕΥΤΗΣ ΤΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ - Βάσω Χρήστου

Ο ΛΑΞΕΥΤΗΣ ΤΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ της Βάσως Χρήστου κυκλοφόρησε χθες στα βιβλιοπωλεία. Για τα πρώτα δύο βιβλία έχω γράψει εδώ κι εδώ (και μόλις ανακάλυψα πως έγινα ρόμπα αφού υπόσχομαι να γράψω για το δεύτερο και δεν το κάνω ποτέ). Το τρίτο βιβλίο λοιπόν που ολοκληρώνει και την Τριλογία των Λαξευτών θα πέσει στα νύχια μου σήμερα. Και εννοείται ότι θα επανέλθω και με τα χρωστούμενα και με τα καινούρια...

Ο ΑΡΙΘΜΟΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ την επόμενη Τρίτη και επιπλέον...

Αρχίζω με ακόμη ένα κλόπυ-πέηστ...



ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ

Το 104 ΚΕΝΤΡΟ ΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ των ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ
σας προσκαλεί στην παρουσίαση του βιβλίου
του ΚΩΣΤΑ ΑΡΚΟΥΔΕΑ

Ο ΑΡΙΘΜΟΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ

την Τρίτη 24 Φεβρουαρίου 2009 και ώρα 7 μ.μ.
στον πολιτιστικό χώρο της οδού Θεμιστοκλέους.

Θα μιλήσουν οι:
ΓΙΩΡΓΟΣ ΖΑΡΚΑΔΑΚΗΣ, συγγραφέας
ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ ΖΑΡΡΑΣ, δρ Βυζαντινής Αρχαιολογίας Πανεπιστημίου Αιγαίου
ΑΝΤΩΝΗΣ ΝΤΟΥΣΙΑΣ, computer artist

Αποσπάσματα από το βιβλίο θα διαβάσει η ηθοποιός ΘΕΟΔΩΡΑ ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ.

Θεμιστοκλέους 104, Αθήνα, τηλ. 210-3826185

...μόνο που εδώ θα συνεχίσω.

ΚΩΣΤΑΣ ΑΡΚΟΥΔΕΑΣ - Ο ΑΡΙΘΜΟΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ

Ο ΑΡΙΘΜΟΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ είναι το πιο πρόσφατο βιβλίο του Κώστα Αρκουδέα, ένα από τα καλύτερα που έχει γράψει, και το δεύτερο πιο αγαπημένο μου από τα έργα του (με πρώτο την ΠΟΛΗ ΜΕ ΤΑ ΧΙΛΙΑ ΠΡΟΣΩΠΑ που με άφησε όταν κυκλοφόρησε μαλάκα).
Θα προσπαθήσω να τεκμηριώσω την παραπάνω παράγραφο και ελπίζω να εξηγήσω έτσι τι εννοώ και ταυτόχρονα τι πιστεύω για το βιβλίο.

Χρησιμοποιώ τον όρο "το πιο πρόσφατο" γιατί έχω λόγους να ελπίζω ότι ο Κώστας Αρκουδέας θα γράψει κι άλλα βιβλία και άρα αυτό δεν θα είναι το τελευταίο του.

Θεωρώ πως είναι ένα από τα καλύτερα βιβλία που έχει γράψει γιατί εμφανώς Ο ΑΡΙΘΜΟΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ έχει πίσω του σοβαρή έρευνα, πολύ καλή γραφή, ικανοποιητική ανάπτυξη και εμβάθυνση χαρακτήρων και κυρίως γιατί ξεφεύγει από το Δίχτυ Ασφαλείας της Νεοελληνικής Πεζογραφίας. Την "Αυτοβιογραφική Τοπικότητα και Ιστορικότητα" που παρά τα έργα -ίσως και αριστουργήματα - που έχει κατά καιρούς δώσει, έχει εξελιχθεί με τα χρόνια στην κυρίαρχη συνταγή παραγωγής εντόπιας λογοτεχνίας και σε ένα εμπορικό και καλλιτεχνικό "όριο" κάθε Νεοέλληνα Πεζογράφου. No hard feelings Guys & Dolls... φυσικά η αλήθεια του κάθε έργου κρίνεται από το έργο και μόνο, απλώς υπάρχει κι ένας ολόκληρος πλανήτης εκεί έξω που λίγοι και λίγες τολμούν να τον αντιμετωπίσουν σαν δραματουργική πρόκληση. Ψέματα λέω;
Ο ΑΡΙΘΜΟΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ λοιπόν τολμάει να ξεδιπλωθεί στον κόσμο. Το στοίχημα είναι φυσικά μεγάλο και ο Αρκουδέας εξ αρχής το αποδέχεται και το παλεύει με όλες του τις δυνάμεις. Είμαι απολύτως σίγουρος πως θα υπάρξουν πολλοί που θα βρουν "ψεγάδια" στο βιβλίο. Δεν είμαι καθόλου σίγουρος όμως ότι δεν θα το κάνουν για να υποστηρίξουν την δική τους ανεπάρκεια και την δειλή προσκόλληση στον μικρό τόπο που "ετάχθησαν να ζήσουν".

Ο ΑΡΙΘΜΟΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ είναι τέλος το δεύτερο πιο αγαπημένο μου βιβλίο του Αρκουδέα γιατί ακουμπάει, με τον δικό του τρόπο, στον χώρο της Επιστημονικής Φαντασίας. Αρκετά από τα σημαντικότερα στοιχεία της προβληματικής του είδους ανιχνεύονται από την πρώτη κιόλας ανάγνωση, με κορυφαίες κατά την άποψή μου τις διαλογικές σκηνές του πρωταγωνιστή με την τεχνητή νοημοσύνη. Η επεξεργασία των σκηνών αυτών αποδεικνύει ότι ο συγγραφέας και γνωρίζει καλά το είδος και το χρησιμοποιεί όπου το χρειάζεται ορθά για να προωθήσει την δική του συγγραφική θέση.

Όσο για την ΠΟΛΗ ΜΕ ΤΑ ΧΙΛΙΑ ΠΡΟΣΩΠΑ που εξακολουθεί να παραμένει το πιο αγαπημένο μου βιβλίο του Κώστα Αρκουδέα, έχω να πω μόνο τούτο και καθαρά προς υπεράσπισή μου:
Οι πρώτες αγάπες είναι και παντοτινές...

ΤΖΗΝ ΓΟΥΛΦ: Το Βιβλίο του Νέου Ήλιου

Το Βιβλίο του Νέου Ήλιου είναι αναμφίβολα το σημαντικότερο έργο του Τζην Γουλφ και ίσως ένα από τα πέντε σημαντικότερα έργα της Λογοτεχνίας του Φανταστικού στο σύνολο της (και με τον Μπόρχες μέσα). Και δεν έχω κανένα πρόβλημα να δηλώσω πως κατά την γνώμη μου, στέκεται άνετα δίπλα σε οποιοδήποτε κορυφαίο έργο της Αγγλόφωνης Λογοτεχνίας (όπως τον Οδυσσέα του Τζόυς ή το Μόμπυ Ντικ του Μέλβιλ). Είναι ακόμη απλώς πολύ νωρίς για να περιβληθεί τον μανδύα του "κλασσικού". Θα γίνει κι αυτό στο μέλλον (κι αν δεν γίνει, κακό του κεφαλιού της Λογοτεχνίας και των Ιστορικών της).

Το Βιβλίο του Νέου Ήλιου είναι ένα ενιαίο μυθιστόρημα που χωρίζεται σε τέσσερα μέρη, τέσσερα βιβλία που υποτίθεται πως έχει γράψει ο ίδιος ο ήρωας τους, ο Σεβέριαν, και ο Γουλφ απλώς τα "μεταφράζει". Μέχρι στιγμής στα Ελληνικά έχουν εκδοθεί από τις Εκδόσεις Τρίτων τα δύο πρώτα (Η ΣΚΙΑ ΤΟΥ ΒΑΣΑΝΙΣΤΗ και ΤΟ ΠΕΤΡΑΔΙ ΤΟΥ ΣΥΜΦΙΛΙΩΤΗ) και είναι υπό έκδοση τα υπόλοιπα. Το Πετράδι μόλις βγήκε από το τυπογραφείο και σίγουρα θα το βρείς στο περίπτερο 124 της Έκθεσης Βιβλίου στην Διονυσίου Αεροπαγίτου. Η Σκιά του Βασανιστή κυκλοφορεί καιρό.

Γιατί όμως ρισκάρω την (όποια) αξιοπιστία μου και τοποθετώ τόσο ψηλά αυτό το βιβλίο; Η απάντηση δεν έχει μόνο ένα σκέλος, έχει πολλά πλοκάμια. Τουλάχιστον όσα κι ο Κθούλου...

Κατ' αρχήν ο Τζην Γουλφ είναι μεγάλος μάστορας της γλώσσας. Σ' έναν χώρο (αυτόν της Λογοτεχνίας του Φανταστικού) όπου η καινοτομία συνήθως υπερέχει της απόλαυσης του κειμένου, ο Τζην Γουλφ χειρίζεται την γλώσσα με τρόπο πραγματικά μοναδικό. Συνθέτει νέες λέξεις, ανασύρει "ξεχασμένες" και μεταβάλλει το νόημα τους και γενικά συμπεριφέρεται στην γλώσσα σαν να είναι ένα ακόμα "εργαλείο" με το οποίο υπηρετεί την πιστότητα και την δράση του έργου του.

Όμως το Βιβλίο του Νέου Ήλιου είναι επίσης εξαιρετικά πολυεπίπεδο. Στην πρώτη του ανάγνωση διαβάζεται απλώς σαν μια ενδιαφέρουσα φάνταζυ περιπέτεια. Μια φορά κι έναν καιρό ένας νεαρός ήρωας, ο Σεβέριαν, μέλος της Συντεχνίας των Βασανιστών, ξεκινάει ένα ταξίδι που θα τον οδηγήσει... και τα λοιπά και τα λοιπά. Ένα χιλιοφορεμένο κλισέ, μια χιλιοειπωμένη ιστορία από λίγους (παλιούς) καλούς, αρκετούς (συνταγογράφους) μέτριους και περισσότερους (λογοκλόπους) κακούς συγγραφείς. Που διαφέρει λοιπόν ο Γουλφ, από την μυριάδα των "περιπετειωδών" συνταγογραφημένων βιβλίων που ήδη έχουμε φάει στην μάπα;

Διαφέρει ακριβώς στην Κατασκευή του Κόσμου που κρύβεται πίσω από την κάθε λέξη, πίσω από την κάθε φράση και την κάθε εικόνα που περιγράφει. Εκεί που "σκάβοντας" στα κείμενα των άλλων βρίσκεις μόνο το ανέμπνευστο κενό και τις τρύπες της κατασκευής στο κείμενο του Γουλφ ανακαλύπτεις συνεχώς διαμάντια. Ο κόσμος του είναι συνεκτικός, κατασκευασμένος τέλεια με όρους επιστημονικής φαντασίας, διέπεται από αρχές, υπακούει σε φυσικούς νόμους. Εδώ βρίσκεται και η πελώρια "τρίπλα" του συγγραφέα.

Δεν μπορώ πραγματικά να καταλάβω - κι εδώ φυσικά συμμετέχει και η "αλαζονεία" οποιουδήποτε έχει γράψει έστω και ένα διήγημα επιστημονικής φαντασίας στην ζωή του - πως ο αξιότιμος κύριος Τζην Ροντμαν Γουλφ όχι μόνο "έθαψε" τόσο πολύ βαθιά μέσα στο έργο του την τεράστια δουλειά της Κατασκευής του Κόσμου που προφανώς ήταν και το μεγαλύτερο "αγγούρι" για τον ίδιο, αλλά και συστηματικά παραπλανεί τον αναγνώστη του σχετικά με αυτόν τον Κόσμο. Είναι απόλυτα σωστό, ακολουθεί μια περιορισμένη οπτική ενός συγκεκριμένου ήρωα, είναι ακριβώς αυτό που όφειλε να κάνει ως συγγραφέας, αλλά ποιός τολμάει να το κάνει; Ποιος ρισκάρει να μην ανακαλυφθεί ποτέ όλη αυτή η δουλειά αν ο αναγνώστης αποφασίσει να διαβάσει στα πεταχτά (να σκανάρει, όπως λέμε) το βιβλίο; Ή ο κριτικός λογοτεχνίας να το διαβάσει "διαγώνια" όπως συνηθίζεται;

Ο Τζην Γουλφ το τολμάει. Ίσως γιατί έχει αποφασίσει να αναμετρηθεί όχι μόνο με το παρόν και το περιβάλλον της Λογοτεχνίας του Φανταστικού, αλλά με το ίδιο το σώμα της Παγκόσμιας Λογοτεχνίας από τότε που υπήρξε συγγραφική τέχνη. Δεν μπορώ να γνωρίζω τα κίνητρά του, δεν τολμώ ούτε καν να τα φανταστώ.

Όμως οποιοσδήποτε τολμάει κάτι τέτοιο - και πολλώ δε μάλλον όταν το καταφέρνει - έχει εκ των πραγμάτων το δικαίωμα να απαιτεί τον σεβασμό των υπολοίπων.

Data της ελληνικής έκδοσης
Μετάφραση : Δημήτρης Αρβανίτης
Εξώφυλλα: Ανδρέας Ζαφειράτος

Λάθος Οδηγίες - Αλέκος Παπαδόπουλος - Τρίτων + Επιστροφή

ΑΡΧΙΚΟ ΜΠΛΑ-ΜΠΛΑ
Οι Λάθος Οδηγίες είναι το πρώτο βιβλίο του Αλέκου Παπαδόπουλου και κυκλοφόρησε τον Μάιο του 2008 από τις εκδόσεις Τρίτων. Πρόκειται για μια συλλογή 16 διηγημάτων χωρισμένων σε τέσσερις θεματικές ενότητες. Τρία ακόμη "καρκινικά" κείμενα εμφανίζονται ανάμεσα στις ενότητες υπό την επικεφαλίδα "Διαφημίσεις". Το βιβλίο κλείνει με μια σελίδα-ιστορικό των διηγημάτων όπου αναφέρεται ποια από αυτά είναι αδημοσίευτα, ποια έχουν δημοσιευθεί στο "9" (ή - και) παρουσιασθεί στα Λογοτεχνικά Εργαστήρια της ΑΛΕΦ και στα ΦΕΦΕ ή ακόμα έχουν γραφτεί ειδικά για το ΦΕΦΕ και βραβευθεί εκεί. Για να τελειώνω όμως με τα data του βιβλίου, το εξώφυλλο και τα μικρά διακοσμητικά των ενοτήτων είναι του Σταύρου Ντίλιου (γνωστού ρομποτομανή), οι σελίδες 221 και η τιμή του 12,54 με ΦΠΑ. Την κεντρική διάθεση έχει αναλάβει το Βιβλιοπέλαγος.

ΤΟ ΨΗΤΟ
Η πρώτη ενότητα ονομάζεται ΔΕΛΤΙΟ ΘΥΕΛΛΗΣ και περιλαμβάνει τα διηγήματα:
Α) Απασφάλιση
Β) Πρώιμη Χήρα
Γ) Πράγματα να Κάνω Χθες
Δ) Έφεση Αμαρτιών
Ε) Καινή Σπορά
Η ενότητα αυτή αντανακλά κατά την γνώμη μου την πιο "γκαζωμένη" πλευρά του Αλέκου Παπαδόπουλου και θεματικά και ρυθμικά και υφολογικά. Τα πρώτα τέσσερα διηγήματα είναι γραμμένα με πρωτοπρόσωπη αφήγηση ενώ το τελευταίο με τριτοπρόσωπη που όμως ακολουθεί την (ανατριχιαστικά) περιορισμένη οπτική του ήρωα. Συνολικά, βρίσκω την ενότητα αυτή πολύ δυνατή και δεν μπορώ να ξεχωρίσω κάποιο διήγημα έναντι των άλλων, ακόμα και συναισθηματικά. Κανένα δεν "το πάω" πιο πολύ, και αν και οι διαφορές μεταξύ των θεμάτων και των ηρώων είναι πραγματικά μεγάλες, η συνοχή του κόσμου που διαδραματίζονται(στο εγγύς μέλλον) παραμένει συνεχώς μέσα στο πλάνο. Οι απόηχοι των επιρροών του Α.Π. είναι καλά χωνεμένοι και δουλεμένοι και η χρήση της γλώσσας (ιδίως στην Απασφάλιση) καινοτόμα με πραγματικό δραματουργικό λόγο.

Ανάμεσα στην πρώτη και την δεύτερη ενότητα μεσολαβούν ΔΙΑΦΗΜΙΣΕΙΣ. Το κείμενο "Στον Αστερισμό του Καρκίνου" δείχνει την μεγάλη ικανότητα του συγγραφέα να χειρίζεται τον γραπτό λόγο του είδους. Το αποτέλεσμα έχει ενδιαφέρον, αλλά κατά την γνώμη μου μόνο σαν άσκηση ύφους. Σαν ένα καλοπαιγμένο σόλο ηλεκτρικής κιθάρας, που αποδεικνύει την μαεστρία του δημιουργού του ακι την χαρά του "γράφω για να γράφω".

Η δεύτερη ενότητα ονομάζεται ΠΡΩΤΗ ΕΠΑΦΗ και περιλαμβάνει τα διηγήματα:
Α) Ένα Μικρό Αντάλλαγμα
Β) Αβραμελίνη
Γ) Ανέπαφες Αξίες
Δ) Υπογείωση
Το πρώτο χρησιμοποιεί και πάλι πρωτοπρόσωπη αφήγηση. Το δεύτερο τριτοπρόσωπη με πανθορώντα αφηγητή. Το τρίτο είναι και πάλι πρωτοπρόσωπο με "ενθέσεις" του κειμένου που έχει αναλάβει να γράψει ο ήρωας και το τέταρτο τριτοπρόσωπο με "ενθέσεις" των σκέψεων ενός από τους χαρακτήρες που βρίσκεται σε κώμα. Η ενότητα συνολικά δεν αναδύει ένα και μόνο "άρωμα", δεν είναι τόσο συνεκτική όσο η πρώτη, αλλά περιστρέφεται πολύ καλά γύρω από την θεματική που δηλώνει ξεκάθαρα ο τίτλος της. Υπάρχει εδώ χώρος για χιούμορ (αρκετές φορές πικρό), ένας απόηχος κλασσικής επιστημονικής φαντασίας της "Χρυσής Εποχής" στο πρώτο διήγημα και στο τελευταίο στοιχεία της λογοτεχνίας Τρόμου που αξιοποιούνται πολύ δημιουργικά. Προσωπικά ξεχωρίζω από αυτήν την ενότητα τις Ανέπαφες Αξίες, λόγω της (ίσως υπερβολικά) κρυμμένης τους ανατροπής.

Και πάλι ΔΙΑΦΗΜΙΣΕΙΣ. Ισχύει ότι έγραψα παραπάνω, αλλάζει μόνο ο τίτλος. Είναι "Καρκινικός Κώδικας".

Η τρίτη ενότητα ονομάζεται ΘΕΟΙ ΚΑΙ ΔΑΙΜΟΝΕΣ και περιλαμβάνει τα διηγήματα:
Α) Horrorscope
Β) Όλοι οι Σωτήρες της Γης
Γ) Ο Φλοίσβος των Άστρων
Τριτοπρόσωπη συν πρωτοπρόσωπη αφήγηση στα δύο μέρη του πρώτου διήγηματος, καθαρή πρωτοπρόσωπη στα δεύτερο και τρίτο. Ούτε αυτή η ενότητα είναι συνεκτική, όμως η χρήση της γλώσσας είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα στο Horrorscope, υπάρχει μια πολύ ωραία ιδέα στους Σωτήρες της Γης και προσωπικά θεωρώ κορυφαίο διήγημα από κάθε άποψη τον Φλοίσβο. Ίσως γιατί μου ταιριάζει πραγματικά πολύ και αν και ξέρω πως ποτέ δεν θα μπορούσα να το γράψω με τον τρόπο του Αλέκου, θα ήθελα να είχα συλλάβει αυτήν την ιδέα...

Οι τελευταίες ΔΙΑΦΗΜΙΣΕΙΣ έχουν τον τίτλο Καρκινοβασίες και ακολουθούν τον ίδιο δρόμο.

Η τέταρτη και τελευταία ενότητα ονομάζεται ΟΡΦΑΝΑ ΚΑΙ ΓΕΙΤΟΝΕΣ και έμαθα πως είναι "ρουλετικός" όρος. Εδώ περιλαμβάνονται τα διηγήματα:
Α) Λάθος Οδηγίες
Β) Νομοσχέδια για την Βαρύτητα
Γ) Cyrano De Spaceark
Δ) Οι Πύλες της Σιωπής
Τα πρώτα δύο υποθέτω πως είναι τα Ορφανά και τα υπόλοιπα δύο οι Γείτονες. Οι Λάθος Οδηγίες ακολουθούν πρωτοπρόσωπη αφήγηση (με κλασικό Παπαδοπούλειο ύφος και ίσως θα μπορούσαν να ενταχθούν στην πρώτη ενότητα) ενώ τα Νομοσχέδια για την Βαρύτητα τριτοπρόσωπη κατά το μεγαλύτερο μέρος της σπονδυλωτής ανάπτυξής τους. Τα τελευταία δύο διηγήματα του βιβλίου είναι στην ουσία "αναδιηγήσεις" γνωστών μύθων (του Συράνο και των Θεσπιέων) που έχουν μεταφερθεί στον χωροχρόνο με "πειραγμένο" το μύνημά τους. Προσωπικά πιστεύω πως αυτά τα δύο τελευταία διήγηματα αποτελούν την απαρχή μιας μεγαλύτερης θεματικής ενότητας του Α.Π. και θα ήταν καλύτερα να μην τα περιλάβει στο βιβλίο, αλλά να περιμένει την συνέχεια που σίγουρα θα του προκύψει και να τα εκδώσει όλα μαζί σε μια εννιαίου ύφους και θέματος συλλογή.

ΤΕΛΙΚΟ ΜΠΛΑ-ΜΠΛΑ
Οι Λάθος Οδηγίες πατάνε πολύ γερά στα πόδια τους και αξίζουν όλη την προσοχή του αναγνώστη. Πρέπει όμως να αντιμετωπιστούν σαν αυτό που δηλώνουν εξαρχής ότι είναι. Μια Συλλογή Διηγημάτων Επιστημονικής Φαντασίας. Ο Αλέκος Παπαδόπουλος διεκδικεί το δικαίωμά του να είναι ένας συγγραφέας που ακολουθεί πολλούς δρόμους στην επιλογή των θεμάτων του και να αξιοποιεί την σχεδόν χαμαιλεοντική ικανότητα του να παράγει διαφορετικό "παίξιμο" ανάλογα με το θέμα που συλλαμβάνει και επεξεργάζεται. Το αν αυτό θολώνει λίγο την εικόνα που σχηματίζει για τον "άνθρωπο που κρύβεται πίσω από τις λέξεις" ο αναγνώστης του, δεν πρέπει το θεωρεί αρνητικό. Γιατί η μόνη εννιαία γραμμή που διατρέχει το έργο του, όπως τουλάχιστον την αντιλαμβάνομαι εγώ, είναι μια μεγάλη λατρεία για την αμφισημία.

ΑΣΧΕΤΟ ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ: Γύρισα πίσω. Και ελπίζω πως θα παραμείνω...

Οι Αφίσες του Μάη την Τρίτη στο Nosotros

Όχι από την Γιορτή των Λουλουδιών, εντάξει; Και επίσης πολύ μακριά από τις συνήθεις "αρπαχτουλιές" των "επετειακών" λευκωμάτων. Όλες (οι 520) αφίσες του Μάη του '68 κυκλοφόρησαν πρόσφατα σε λεύκωμα-βιβλίο από τις Εκδόσεις Βιβλιοπέλαγος. Κοτσάρω την πρόσκληση της παρουσίασης:


ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ

Οι εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΠΕΛΑΓΟΣ παρουσιάζουν το βιβλίο:

Μάης ’68 – Οι Αφίσες

Τρίτη 27 Μαΐου, 8:30 μ.μ.

στον Ελεύθερο Κοινωνικό Χώρο NOSOTROS,

Θεμιστοκλέους 66, Εξάρχεια.

Θα μιλήσουν οι:

Βένιος Αγγελόπουλος,

Βίκτωρ Αναγνωστόπουλος-Μέλκιαδες,

Περικλής Κοροβέσης

& Κώστας Φέρρης.

Τη συζήτηση για το Μάη του ’68 θα συντονίσει ο Μιχαήλ Πρωτοψάλτης.


Η δουλειά που έχει γίνει για το υλικό και όλο το βιβλίο λέει πολύ. Επίσης αν αναλογιστεί κανείς το περιεχόμενο και την γενικότερη ποιότητά του είναι και σε χαμηλή τιμή...

Το Παραμύθι Του Υπνου

Είχα την ευτυχία να πάρω Το Παραμύθι του Ύπνου από τον Παναγιώτη μέσα σ' έναν κόκκινο φάκελο που περιείχε χύμα 177 σελίδες τυπωμένες σε εκτυπωτή φεύγοντας από τα Γιαννιτσά. Και ομολογώ πως διάβασα αυτό το draft μονορούφι όπως και το Καλά Μόνο Να Βρεις νωρίτερα και το Τρεις Μνήμες και Δυο Ζωές ενδιάμεσα. Του μετέφερα την πρώτη μου εντύπωση και δεσμεύτηκα να κάνω αναλυτικές παρατηρήσεις που ποτέ δεν πρόλαβα να στείλω. Του το χρωστάω για το επόμενο βιβλίο του που είμαι βέβαιος πως έχει ήδη ξεκινήσει να το γράφει.
Ναι, ο Παναγιώτης Χατζημωυσιάδης μου ταιριάζει. Αν και δεν γράφει επιστημονική φαντασία, αλλά μια σκληρή πεζογραφία της πραγματικότητας, η δύναμη και το βάθος των χαρακτήρων του αλλά και η επιμονή του να μην γυρίζει την πλάτη του στα δύσκολα, τόσο από άποψη φόρμας, όσο και από άποψη ουσίας, τον κάνουν έναν από τους πιο αγαπημένους μου ζώντες Έλληνες πεζογράφους.
Το Παραμύθι του Ύπνου είναι ώρες-ώρες ποιητικό, μερικές φορές σκληρό, στεγνό σαν την ξηρασία που πραγματεύεται και ολόκληρο και πάντοτε ουσιαστικό.
Χωρίς την άδεια του συγγραφέα, παραθέτω εδώ ένα πολύ μικρό απόσπασμα, για να μάθει να μην δίνει τα draft του σε άνθρώπους με μπλογκς:

Ζήτημα εστίασης, έτσι του εξήγησε. Εκεί είναι το θέμα. Ζήτημα εστίασης. Φερειπείν σ' ένα τροχαίο, εδωσε παράδειγμα. Ξεκληρίζεται ολόκληρη οικογένεια. Tέσσερα από τα μέλη της μένουν στον τόπο, αλλά ως εκ θαύματος σώζεται ο βενιαμίν της, το οκτάμηνο βρέφος της. Απ' όλη την είδηση αυτό το "ως εκ θαύματος" είναι που κάνει την διαφορά: αυτό μετριάζει τον πόνο, αυτό πραϋνει το δράμα, αυτό κρατάει την ελπίδα. Τέτοια μικρά θαύματα, συνέχισε, χρειάζεται σήμερα ο κόσμος και αφότου έπαψαν να τα προσφέρουν οι παπάδες, έχει στραφεί στους δημοσιογράφους. Η θεολογία του παρόντος, να ποιο είναι το αληθινό νόημα της δημοσιογραφίας. Γιατί με υλικά όχι τόσο αυτά καθαυτά τα γεγονότα, αλλά τις εστιασμένες λεπτομέρειες που επιλέγει να αναδείξει γεννά μια νέα πίστη.

Κι αν το ορντέβρ σού άνοιξε την όρεξη, μπορείς ν' αγοράσεις το βιβλίο σε όλα τα καλά βιβλιοπωλεία...

Περί της Υποκειμενικότητας του Χρόνου

Από τις έξι το πρωί της Μεγάλης Παρασκευής μέχρι και χθες το απόγευμα στον υποκειμενικό μου χρόνο έχουν περάσει γύρω στα τρία ημερολογιακά έτη. Κοιμήθηκα ελάχιστα (και άσχημα) απέκτησα (δανεικό) κινητό που το είχα πάντοτε δίπλα μου και τώρα πια δεν το χρειάζομαι (αλλά για καλό και για κακό θα το κρατήσω μέχρι να γυρίσω από την Σύρο) και έχασα την επαφή μου με αρκετά από τα πράγματα που όριζα ως σημαντικά υπο κανονικές συνθήκες.
Βίωσα όμως άλλα, μια Πρόβα Τζενεράλε και μια Επίσημη Πρώτη (οι όροι δεν χρησιμοποιούνται με την θεατρική τους έννοια), μια μεγάλη αγωνία και μια τρομερή ανακούφιση, πολλές μικρές αγωνίες και αντίστοιχες μικρές χαρές, αρκετά διαδικαστικά που έκρυβαν ουσιαστικά και ουσιαστικά που κατέληγαν φρικτά διαδικαστικά.
Κάποιοι υπέστησαν το μόνο μου καταφύγιο, ένα κατάμαυρο χιούμορ - και συγνώμη αν τους γάμησα, δεν μπορώ να το πάρω πίσω κι ούτε θα την έβγαζα χωρίς αυτό.
Επίσης μάλλον δεν θα την έβγαζα αυτές τις μυστήριες υποφωτισμένες νύχτες, χωρίς Τα Γενέθλια του Κόσμου, την συλλογή διηγημάτων της Ούρσουλα Λε Γκεν, που πολύ σοφά μου "έσπρωξε" η καλή μου, σχεδόν με το ζόρι. Όταν αυτό που έχει σημασία είναι η "θεραπευτική" διάσταση της Λογοτεχνίας, δεν υπάρχει τίποτα καλύτερο από την γριά σοκολατομανή Ούρσουλα... τουλάχιστον για μένα.
Ιδιωτικά έχω να ευχαριστήσω πολλούς. Για τα ελάχιστα, για τα απλώς σημαντικά, ακόμα και για τα πάρα πολύ σπουδαία. Ακόμα κι όσους δεν τα έκαναν για μένα. Η αντανάκλαση των πράξεων τους πάνω μου μετριέται από την πλευρά μου ως "καλή". Και την χρωστάω...
Και ναι, εξακολουθώ να πιστεύω ότι υπάρχει καλή πλευρά στους ανθρώπους (ή τουλάχιστον στους περισσότερους). Ακόμα και οι λίγες ανοησίες δεν μπορούν πραγματικά να βαρύνουν στην ζυγαριά.
Επιστρέφω. Πολύ γρήγορα σε κάποιους τομείς (σχεδόν υπερηχητικά γρήγορα), βήμα-βήμα σε κάποιους άλλους. Θέλω να κάνω περισσότερα. Γιατί όπως λέει και ο φίλος μου ο Μιχάλης Ένα και Μηδέν.
Και το μόνο που εξακολουθώ να καταλογίζω στον Ζήσιμο που αναχώρησε λίγο πριν το χάραμα της Δευτέρας που μας πέρασε, είναι κάτι που έμαθα από τα αρχαία ηλεκτρονικά παιχνίδια: Όταν κερδίζεις ένα extended play, δεν έχει νόημα να το παίζεις συντηρητικά. Έχει πια νόημα να χαίρεσαι το κάθε δευτερόλεπτο. Αλλωστε ο μόνος χρόνος που αξίζει τελικά είναι ο υποκειμενικός...

ΖΥΛ ΝΤΑΣΣΕΝ : Ο Μπαμπάς Τρελαινόταν Για Καρούζο

"Η μαύρη λίστα ήταν μια ατσάλινη πόρτα που έκλεινε ανέκκλητα πάνω στην ζωή σου"

Σελίδα 147
Ο ΜΠΑΜΠΑΣ ΤΡΕΛΑΙΝΟΤΑΝ ΓΙΑ ΚΑΡΟΥΖΟ
Μετάφραση Παύλος Μάτεσις
Εκδόσεις Καστανιώτη 1990


Δεν ξέρω αν θα ήταν δίκαιο να λυπηθεί κανείς για τον θάνατο του Ζυλ Ντασσέν. Και φυσικά εξαιρώ από την παραπάνω φράση τους άνθρωπους που βρίσκονταν κοντά του και βιώνουν το κενό που αφήνει στην ζωή τους. Για τους υπόλοιπους όμως, όλους εμάς που δεν τον γνωρίσαμε προσωπικά, ο θάνατός του ίσως θα ήταν καλύτερα να θεωρηθεί ως το τέλος μιας ιδιαίτερα αξιόλογης ζωής. Που περιείχε προσωπικό ανάστημα απέναντι στην λαίλαπα του Μακαρθισμού, πολλή και σημαντική δημιουργία και, τουλάχιστον, μία πασίγνωστη δυνατή ερωτική ιστορία.

Σήμερα παρατήρησα πως αν και το βιβλίο του υπάρχει ακόμη σε κυκλοφορία, το εξώφυλλό του δεν εμφανίζεται πουθενά. Το κατέβασα λοιπόν από το πάνω ράφι της βιβλιοθήκης μου, το φωτογράφισα και το ποστάρω εδώ. Είναι το σενάριο μιας αυτοβιογραφικής ταινίας που δεν γυρίστηκε ποτέ, και ειλικρινά δεν ξέρω αν θα μπορούσε κιόλας να γυριστεί. Ή αν γράφτηκε υπό μορφήν σεναρίου, γιατί αυτή ήταν η "φόρμα" που ήταν πιο φιλική στον σκηνοθέτη.

Σε κάθε περίπτωση είναι ένα βιβλίο που αξίζει να αποκτήσεις και να διαβάσεις.

Επιστολή Προς Ένα Χριστιανικό Έθνος

Η Επιστολή Προς Ένα Χριστιανικό Έθνος γράφτηκε το 2006 από τον Σαμ Χάρρις. Είναι πραγματικά πολύ ενδιαφέρον το γεγονός ότι μεταφράστηκε στα Ελληνικά τόσο γρήγορα και κυκλοφορεί ήδη στα ράφια.
Διάβασα το βιβλίο σήμερα το πρωί, είναι κοντά στις εκατό σελίδες, εύκολο και φιλικό στην ανάγνωση και εξαιρετικά χρήσιμο αν ενδιαφέρεσαι να καταλάβεις το επίπεδο της Χριστιανικής Δεξιάς των ΗΠΑ.

Ο Χάρρις δεν είναι, φυσικά, δεξιός. Κι αυτό εδώ είναι το δεύτερο βιβλίο του που γράφτηκε όπως δηλώνει ο ίδιος στον πρόλογό του για να απαντήσει στα γράμματα που έλαβε μετά την δημοσίευση του πρώτου του βιβλίου που είχε τον τίτλο, Το Τέλος της Πίστης: Θρησκεία, Τρόμος, και το Μέλλον της Λογικής. Ακόμα και από τον τίτλο καταλαβαίνει κανείς πως ο Χάρρις δεν έχει καμιά διάθεση να τουμπεκιαστεί, υπερασπίζεται τις απόψεις του με πάθος, αλλά και επιστημονική επάρκεια.

Κι αν, όπως είναι φυσικό, τα βιβλία του ανοίγουν έντονους διαλόγους στις ΗΠΑ, για ποιό λόγο άραγε να τα διαβάσει κανείς στην Ελλάδα; Η επίθεση στους "μετριοπαθείς" Χριστιανούς που κάνει ο Χάρρις στο πρώτο του βιβλίο, και ο εξαιρετικός Φιλιππικός του κατά των "σκληροπυρηνικών" Χριστιανών που καταγράφεται στην Επιστολή Προς Ένα Χριστιανικό Έθνος, σε τι μπορούν να χρησιμεύσουν στον Έλληνα αναγνώστη;

Η απάντηση είναι σχεδόν προφανής και ανατριχιαστική. Αυτό το βιβλίο καθρεφτίζει πεντακάθαρα το επίπεδο της ανοησίας που δέρνει εξαιρετικά μεγάλο ποσοστό (άνω του 50%) των Αμερικανών πολιτών. Οι οποίοι είναι και αυτοί που εκλέγουν Πλανητάρχες.

Και δυστυχώς, όπως επισημαίνει και πάλι στον πρόλογό του, ο συγγραφέας θα "αγαλλίαζαν" με την πυρηνική καταστροφή μιας μεγαλούπολης αφού αυτό θα ήταν "σημείο των καιρών " για την Δευτέρα Παρουσία.

Ανατρίχιασες ή όχι ακόμα;

Υ.Γ. Δεν ταυτίζομαι απόλυτα με τις απόψεις του Σαμ Χάρρις. Όπως σε κάθε φιλοσοφικό έργο, η αγωνία του να υπερασπιστεί τις θέσεις του τον οδηγεί μερικές φορές, ευτυχώς όχι πολλές, σε επιχειρήματα και συμπεράσματα που χρησιμοποιούν λογικά άλματα. Αλλά αυτό είναι απλώς γκρίνια, σε σύγκριση με την ουσιαστική χρησιμότητα του βιβλίου.
Μια δεύτερη, ακόμα πιο αστεία γκρίνια, είναι πως το όνομα του συγγραφέα στις αριστερές σελίδες του βιβλίου είναι γραμμένο Xarris κι οχι Harris. Αλλά αυτό είναι πανεύκολο να διορθωθεί στις επόμενες έκδοσεις του (και να κάνει και συλλεκτική την πρώτη)

Δείξε μου τις εμμονές σου να σου πω ποιος είσαι!

Μιά στεκιά στο μάτι του Μοντεζούμα. Το καινούριο βιβλίο του Νίκου Νικολαϊδη βγαίνει στα ράφια. Και λέω το καινούριο κι όχι το τελευταίο γιατί αρνούμαι να τον αντιμετωπίσω σαν "τελειωμένο", ακόμη και μετά το φυσικό του τέλος.

Οι εμμονικά δημιουργικοί άνθρωποι αποκτούν εμμονικά πιστούς αναγνώστες, θεατές ή ακροατές. Δεν αποκτούν όμως ποτέ οπαδούς. Η κριτική στάση είναι το βασικότερο χαρακτηριστικό αυτής της σχέσης. Κι ο Νίκος Νικολαϊδης αυτού του είδους την σχέση προωθούσε με το "κοινό" του.

Αποσπάσματα της στεκιάς θα βρεις εδώ κι εδώ. Πληροφορίες για την επικείμενη παρουσίαση του βιβλίου στο Gagarin εδώ . Ρεπορτάζ από την πρώτη παρουσίαση της στεκιάς στην Θεσσαλονίκη εδώ και χρήσιμες πληροφορίες για τον Ν.Ν. εδώ.

Καλοτάξιδο Νίκο...

To Πηγάδι Στο Τέλος Του Κόσμου

Το Πηγάδι στο τέλος του Κόσμου έφτασε σήμερα στα χέρια μου και είναι το τρίτο βιβλίο που εκδίδει ο εκδοτικός οίκος Το Μαγικό Κουτί. Συγγραφέας του είναι ο William Morris ένας εξαίρετος πολυπράγμων κύριος που έζησε τον 19ο αιώνα και ακριβώς λόγω της πολυπραγμοσύνης του κατάφερε να μην είναι δυνατόν να τον αντιμετωπίσει κανείς απλώς σαν έναν ακόμη συγγραφέα της εποχής.
Δεν είναι τυχαίο άλλωστε πως για την διατήρηση, μελέτη και προώθηση του έργου του υπάρχει ακόμα μία ενεργή ομάδα που ονομάζεται The William Morris Society.
Ούτε είναι επίσης τυχαίο πως κάποιοι ορκίζονται πάνω στο "Νέα Από Το Πουθενά".
Αναλυτικά σχόλια για το Πηγάδι θα κάνω όταν βγω από μέσα του...

Ουδείς Νεκρός Δεδικαίωται

Αρκετά αυτές τις μέρες με την υποκρισία. Αρκετά πια με τα "μην εκθέτετε τον ετοιμοθάνατο" και με τα "μην χτυπάτε κάποιον που δεν μπορεί να αμυνθεί".

Ο θάνατος ή ο κίνδυνος θανάτου δεν αναιρεί ούτε τον βίο ούτε την πολιτεία του προσώπου. Και ουδείς νεκρός δεδικαίωται. Ουδείς το δικαιούται. Μετά τον θάνατό του ο καθένας παραδίδεται στην Ιστορία.

Ο θάνατος δεν είναι ποινή και γι' αυτό η θανατική καταδίκη θα έπρεπε να καταργηθεί σε ολόκληρο τον κόσμο. Είναι απλώς ένα αναπόφευκτο γεγονός, το μεγάλο φινάλε ενός υψηλού μέτριου ή άθλιου βίου. Και μόνο αυτό. Τίποτα περισσότερο.

Αν έχει αξία για μια κοινωνία να νεκρολογεί και να εξετάζει τους βίους και τις πολιτείες των τεθνεώτων έχει μονάχα με τον τρόπο που προτείνει ο Οrson Scott Card στο βιβλίο που βλέπεις αριστερά. Ψυχρά και κριτικά, αναγνωρίζοντας στον κάθε νεκρό τα θετικά και τα αρνητικά των πράξεών του.
Αν μέχρι σήμερα δεν έχεις διαβάσει τον Εκπρόσωπο των Νεκρών σού συνιστώ να κλείσεις τα αυτιά στην δήθεν θρηνωδία - που είναι στην πραγματικότητα μια θηριωδία - και να καθήσεις κάτω να διαβάσεις σοβαρά αυτό το Ιερό Βιβλίο.

Υπόθεση ΗΠΑ : Η επιστροφή του Άλακ Σίνερ

Ο Άλακ Σίνερ και οι δημιουργοί του, Jose Munoz και Carlos Sampayo, δεν είναι άγνωστοι στο κοινό των ελλήνων κομικσόφιλων. Είμαι σίγουρος πως αρκετό μέρος της "ενήλικης" σχέσης μας με το είδος χρεώνεται σε ένα βαθμό και σ' αυτήν την αντιηρωική σειρά με τον κυνικό ντετέκτιβ.
Είχα την εντύπωση πως το ντουέτο Munoz-Sampayo είχε ολοκληρώσει τις παρτίδες της με τον ήρωα. Μέχρι χτες που απέκτησα την Υπόθεση ΗΠΑ. Δεν πρόκειται για μια παλιά αδημοσίευτη δουλειά που απλώς κυκλοφορεί τώρα στην Ελλάδα. Κι αυτό προσωπικά θα μου ήταν αρκετό και μάλιστα με το παραπάνω. Αλλά το κοπιράιτ του άλμπουμ είναι του 2006 και η υπόθεση διαδραματίζεται στα πρώτα χρόνια του εικοστού πρώτου αιώνα.
Το σκληρό μαυρόασπρο του Munoz κρατάει όλα τα αναγνωρίσιμα στοιχεία του προσωπικού του στυλ, αλλά επιπλέον έχει ωριμάσει. Και το σενάριο του Sampayo είναι από τα καλύτερα του.
Αν προσθέσει κανείς την ελκυστική τιμή (8 Ευρώ), αλλά και το γεγονός πως το άλμπουμ εγκαινιάζει μια νέα σειρά του 9 με τίτλο "το 9ο κύμα", η Υπόθεση ΗΠΑ καταλήγει να είναι το καλύτερο κόμικς άλμπουμ που μπορείς να αποκτήσεις πριν βγει το 2007.

Τι γυρεύει το Καπελοβιβλίο στο Παζάρι;

Αυτό είναι το Καπελοβιβλίο. Και κυκλοφορεί αύριο για πρώτη φορά στο παζάρι. Ευφυής άνθρωπος είσαι, κάνε μόνος σου τις απαραίτητες συνδέσεις....

Καλές Γιορτές σε όλους.

Denis Guedj: Το Δωρεάν Δεν Αξίζει Πλέον Τίποτα

Δηλώνω υπεύθυνα πως αυτό είναι το πρώτο βιβλίο του Denis Guedj που διαβάζω, τα προηγούμενα του δυστυχώς δεν τα έχω υπόψη μου.

Και το αγόρασα λόγω του τίτλου του. Είναι αρκετά προκλητικός για να σε τραβήξει να το βγάλεις απ΄ το ράφι, και το οπισθόφυλλο φροντίζει να σε "ψήσει" αρκετά για την αξία του βιβλίου.

Το βιβλίο περιέχει 43 Χρονικά που δημοσιεύθηκαν στην Liberation (αλλά δεν είναι σε καμία περίπτωση αυτό που έχεις συνηθίσει να λέγεται άρθρα) και ισάριθμα Παραρτήματα. Το πάρτυ που κάνει ο Guedj μέσα στις 280 σελίδες του βιβλίου είναι μοναδικό - τουλάχιστον για μένα, που όπως δήλωσα εξαρχής δεν τον έχω ξαναδιαβάσει. Το μείγμα μαθηματικών, πολιτικής, φιλοσοφίας και καθημερινότητας που ξεπηδά από το μυαλό και, υποθέτω, το πληκτρολόγιό του είναι αρκετές φορές απίστευτα αποκαλυπτικό, παραμένοντας πάντοτε πρωτότυπο σε σύλληψη και αστείο.

Στοιχεία για τον Denis Guedj εδώ.

ΤΟΙΧΟΔΡΟΜΙΕΣ - Το Street Art Στην Αθήνα vol.1

Υπάρχουν αρκετοί λόγοι που κατατάσσουν ένα βιβλίο στο label Ιερά Βιβλία του TALES OF A CRAZY WORLD. Ο πιο σημαντικός είναι να το έχω διαβάσει και να μου άρεσε. Αυτό όμως σημαίνει πρώτα-πρώτα να έχω διασταυρωθεί μαζί του. Είμαι λοιπόν σίγουρος πως "στον έξω από τον δικό μου μικρόκοσμο" κυκλοφορούν κι άλλα βιβλία που θα άξιζαν αυτόν τον τίτλο, αλλά απλώς τυχαίνει να μην έχω συναντηθεί μαζί τους.

Πρέπει επίσης να ξεκαθαρίσω κάτι που δεν το έχω ανακοινώσει ποτέ επίσημα από αυτό εδώ το blog. Η ενασχόληση του TALES OF A CRAZY WORLD με τα βιβλία, είναι έξω από κάθε συναλλαγή. Αγοράζω τα βιβλία και τα περιοδικά που παρουσιάζω όπως όλος ο κόσμος. Και γράφω γι' αυτά που μου αρέσουν. Κι η γνώμη μου είναι απολύτως υποκειμενική.

Στο ψητό τώρα. Οι Τοιχοδρομίες είναι ένα λεύκωμα με φωτογραφίες του Δημήτρη Θεοδόση και κείμενο του Παναγιώτη Μένεγου. Και εκτός από τον λόγο που προανέφερα για την κατάταξή του στα Ιερά Βιβλία, πληρεί μια ακόμα σημαντική προϋπόθεση. Έχει μέσα του πολύ χρόνο, κόπο και ενέργεια. Είναι μια καλή δουλειά που φτιάχτηκε με μαεστρία και πολύ μεράκι. Γι αυτό και την προτείνω ανεπιφύλακτα.

Το λεύκωμα κυκλοφόρησε πριν λίγες μέρες από το Οξύ. Και συνοδεύεται από μία έκθεση που θα διαρκέσει από τις 22 Νοεμβρίου μέχρι τις 7 Δεκεμβρίου 2007 στον πολυχώρο bacaro (Σοφοκλέους 1 & Αριστείδου - 2103211882). Την Πέμπτη 22 Νοεμβρίου, μετά τις 9μμ, θα γίνει στον ίδιο χώρο ένα οpening party της έκθεσης, όπου θα παρευρίσκονται και οι συντελεστές του βιβλίου.

Ελπίζω πως ερμηνεύοντας σωστά το vol.1 στο τέλος του τίτλου του λευκώματος, το Οξύ προετοιμάζεται για το sequel...